Coalitieakkoorden 2026 · AI-analyse · thema Klimaat en energie

Luchtkwaliteit zelden benoemd in gemeentelijke coalitieakkoorden

Welke ambities en maatregelen formuleren gemeenten rondom luchtkwaliteit?

0
gemeenten geanalyseerd
0
gemeenten scoren ‘verkeer en mobiliteit: verkeers-/logistieke emissies, zones, snelheid of elektrisch vervoer’
0
noemt dit onderwerp
foto: Berenschot
AI-analyse
Zo helpt Berenschot

Expertise Berenschot op dit onderwerp

Neem contact op

Onze adviseurs kennen deze opgave en denken graag mee.

Neem contact op

Bellen kan ook: 030 - 291 69 16.

In het akkoord
verkeer en mobiliteit: verkeers-/logistieke emissies, zones, snelheid of elektrisch vervoer
houtrook en particuliere verbranding: stookwijzer, voorlichting, verbod of rookkanalen
industrie/bedrijven en vergunningverlening: emissies, toezicht, handhaving of zonering
monitoring, normen, lobby of generiek actieplan zonder brongerichte maatregel
alleen algemene ambitie of niet expliciet genoemd
geen akkoord beschikbaar
De kaart

Wat opvalt

De kaart kleurt elke gemeente naar de uitkomst: hoe donkerder, hoe sterker ‘verkeer en mobiliteit: verkeers-/logistieke emissies, zones, snelheid of elektrisch vervoer’.

Het kaartbeeld wordt gedomineerd door gemeenten die luchtkwaliteit alleen algemeen of niet expliciet in hun akkoord benoemen. Expliciete ambities met concrete maatregelen vormen een beperkte categorie, waarbij het accent vaker ligt op houtrook en verkeer dan op industrie en vergunningverlening. Amsterdam, Rotterdam, ’s-Gravenhage, Schiedam, Dordrecht, Ridderkerk en Zwijndrecht vallen daarbij op met verkeersgerichte maatregelen, terwijl Arnhem, Nijmegen, Ede en Het Hogeland als gemeenten met maatregelen rond houtrook verspreid liggen. De concentratie van verkeersgerichte maatregelen in stedelijke gebieden is logisch tegen de achtergrond van verkeersdruk en stedelijke verdichting, die de aandacht voor gezonde lucht en lokale emissies versterken. Buiten deze gebieden is het beeld meer verspreid.

“Wel werken we aan voorwaarden voor duurzame mobiliteit en schonere lucht, zoals laadinfrastructuur en mobiliteits­hubs.” — coalitieakkoord Leeuwarden, p. 10

Klik op de kaart op een gemeente. Dan zie je de score en het citaat uit het akkoord.

CBS-data

De feitelijke stand van zaken

Zelfde kaart, andere bron: niet wat gemeenten opschrijven, maar wat het CBS meet — Stikstofdioxide (NO2) (µg/m³) (2025) per gemeente.

De hoogste stikstofdioxidewaarden liggen zichtbaar in de westelijke stedelijke gebieden en in delen van de zuidwestelijke corridor. Daar vallen verkeersmaatregelen in onder meer Amsterdam, ’s-Gravenhage, Rotterdam, Schiedam en Dordrecht samen met relatief hoge waarden. Tegelijkertijd laat het brede gebied met verhoogde waarden in het westen zien dat een hoge stikstofdioxidebelasting niet overal gepaard gaat met een expliciete, brongerichte afspraak in het akkoord. Vanuit die waarden zou juist in Zuid-Holland, Zeeland en Limburg meer aandacht voor luchtkwaliteit verwacht kunnen worden.

5,7 — laagste18 — hoogste
Wat dit cijfer precies is

Stikstofdioxide (NO2): jaargemiddelde concentratie, gemiddeld over de kilometercellen van de gemeente. NO2 komt vooral uit verkeer en industrie en is daardoor de meest lokale van de twee luchtindicatoren: het verschil tussen stad en platteland is een factor drie (Rotterdam 18,3 tegen Noordenveld 5,8). De WHO-advieswaarde is 10 µg/m³, de Europese grenswaarde 40; het Schone Lucht Akkoord stuurt op de WHO-waarde. Een gemeentegemiddelde over kilometercellen middelt de drukke straat weg — langs een snelweg of in een binnenstad ligt de concentratie hoger dan dit cijfer. Kleine gemeenten leunen bovendien op weinig cellen: 22 gemeenten hebben er minder dan 15 (Westervoort 6, Oegstgeest 7, Blaricum 8). Daar telt één cel zwaar mee en is het gemiddelde gevoelig voor ruis.

Bron: RIVM, Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN), kaart 2025 (release maart 2026) ↗.

Methode & bronnen

Hoe deze AI-analyse is gemaakt

Berenschot verzamelde de coalitieakkoorden van alle gemeenten, via de VNG en gemeentelijke websites. Een taalmodel (AI) las elk akkoord en beantwoordde per thema dezelfde vragen: staat het thema in het akkoord, hoe concreet zijn de afspraken, en welke citaten laten dat zien? Elk citaat verwijst naar de pagina in het originele document.

Adviseurs van Berenschot controleerden de uitkomsten en schreven de duiding. AI kan fouten maken; controleer citaten in het bronbestand voordat u ze overneemt. De cijfers naast de akkoorden komen uit open bronnen, zoals het CBS. Bron en peiljaar staan bij elk cijfer.

Niet elke gemeente had bij publicatie al een akkoord. Die gemeenten tellen niet mee in de percentages: "geen akkoord beschikbaar" is iets anders dan "thema niet genoemd".

Meer weten over hoe deze analyse is gemaakt, of over de techniek erachter? Daan Blom, Senior consultant, ontwierp en bouwde de aanpak. Te bereiken op d.blom@berenschot.nl · 06 25 72 25 69.

Lees de volledige methodologie: opzet, waarborgen en beperkingen

Rubriek: verkeer en mobiliteit: verkeers-/logistieke emissies, zones, snelheid of elektrisch vervoer · houtrook en particuliere verbranding: stookwijzer, voorlichting, verbod of rookkanalen · industrie/bedrijven en vergunningverlening: emissies, toezicht, handhaving of zonering · monitoring, normen, lobby of generiek actieplan zonder brongerichte maatregel · alleen algemene ambitie of niet expliciet genoemd. Top-5 ranking = genormaliseerde gewogen som van zekerheid, grootte (log inwoners) en impact (niveau); gewichten {"confidence": 1.0, "grootte": 1.0, "impact": 1.0}. KWB 2025: geladen. Datalaag: 61 open indicatoren per gemeente (CBS, politie, Findo, Kiesraad; bron en peiljaar staan bij elk gebruikt cijfer).

Dit rapport berust op 327 coalitieakkoorden (stand van 14 augustus 2026).

13 gemeenten zonder beschikbaar akkoord (géén ‘niet genoemd’)

Achtkarspelen, Ameland, Best, De Bilt, Edam-Volendam, Hollands Kroon, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Papendrecht, Schiermonnikoog, Sluis, Tiel, Zutphen