Coalitieakkoorden 2026 · AI-analyse · thema Financiën

Gemeentelijke investeringen vereisen keuzes en dekking op voorhand

Welke ruimte zien gemeenten voor investeringen en hoe willen ze die bekostigen?

0
gemeenten geanalyseerd
0
gemeenten scoren ‘structureel begroting/ombuigen/lasten’
0
noemt dit onderwerp
foto: Unsplash ↗
AI-analyse
Zo helpt Berenschot

Expertise Berenschot op dit onderwerp

Neem contact op

Onze adviseurs kennen deze opgave en denken graag mee.

Neem contact op

Bellen kan ook: 030 - 291 69 16.

In het akkoord
structureel begroting/ombuigen/lasten
cofinanciering/subsidies
reserves/leningen
geen expliciete dekking
geen akkoord beschikbaar
De kaart

Wat opvalt

De kaart kleurt elke gemeente naar de uitkomst: hoe donkerder, hoe sterker ‘structureel begroting/ombuigen/lasten’.

Het kaartbeeld laat zien dat gemeenten verschillende financieringsroutes kiezen, zonder één uniforme aanpak voor investeringen. Structurele begrotingsruimte, bezuinigingen en lastenmaatregelen komen verspreid over het land voor, onder meer in grote steden en in gemeenten in Noord-Brabant, Limburg, het oosten en het noorden. Cofinanciering en subsidies vallen relatief vaak op in het Groningse aardgasgebied, met onder meer Eemsdelta, Het Hogeland, Midden-Groningen, Oldambt en Pekela. Dat past bij de aanwezigheid van specifieke rijks- en regionale programma’s voor versterking, herstel en gebiedsontwikkeling. Reserves, leningen en akkoorden zonder expliciete dekking liggen daarnaast verspreid, wat wijst op lokaal verschillende afwegingen tussen structurele ruimte, externe middelen en incidentele financiering.

“de dekking van de kosten van deze investeringen primair te realiseren via een integrale heroverweging van bestaand beleid en lopende investeringen” — coalitieakkoord Staphorst, p. 10

Klik op de kaart op een gemeente. Dan zie je de score en het citaat uit het akkoord.

CBS-data

De feitelijke stand van zaken

Zelfde kaart, andere bron: niet wat gemeenten opschrijven, maar wat het CBS meetNetto schuldquote (ratio) (2026 (begroting)) per gemeente.

Het beeld van de netto schuldquote vertoont geen eenduidige ruimtelijke samenhang met de gekozen financieringsroute in de akkoorden. Ook in gebieden waar cofinanciering en subsidies nadrukkelijk worden genoemd lopen de schuldquotes uiteen. Daarmee lijkt de expliciete keuze voor externe financiering niet uitsluitend samen te hangen met de hoogte van de bestaande schuldpositie.

-0,1 — laagste1,6 — hoogste
Wat dit cijfer precies is

Netto schuldquote (begroting): de schuld min de vorderingen, gedeeld door de baten. 1,0 betekent een schuld ter grootte van een heel jaar aan inkomsten.

Bron: Findo/BZK (Iv3-kengetallen) ↗.

Methode & bronnen

Hoe deze AI-analyse is gemaakt

Berenschot verzamelde de coalitieakkoorden van alle gemeenten, via de VNG en gemeentelijke websites. Een taalmodel (AI) las elk akkoord en beantwoordde per thema dezelfde vragen: staat het thema in het akkoord, hoe concreet zijn de afspraken, en welke citaten laten dat zien? Elk citaat verwijst naar de pagina in het originele document.

Adviseurs van Berenschot controleerden de uitkomsten en schreven de duiding. AI kan fouten maken; controleer citaten in het bronbestand voordat u ze overneemt. De cijfers naast de akkoorden komen uit open bronnen, zoals het CBS. Bron en peiljaar staan bij elk cijfer.

Niet elke gemeente had bij publicatie al een akkoord. Die gemeenten tellen niet mee in de percentages: "geen akkoord beschikbaar" is iets anders dan "thema niet genoemd".

Meer weten over hoe deze analyse is gemaakt, of over de techniek erachter? Daan Blom, Senior consultant, ontwierp en bouwde de aanpak. Te bereiken op d.blom@berenschot.nl · 06 25 72 25 69.

Rubriek: structureel begroting/ombuigen/lasten · cofinanciering/subsidies · reserves/leningen · geen expliciete dekking. Top-5 ranking = genormaliseerde gewogen som van zekerheid, grootte (log inwoners) en impact (niveau); gewichten {"confidence": 1.0, "grootte": 1.0, "impact": 1.0}. KWB 2025: geladen. Datalaag: 61 open indicatoren per gemeente (CBS, politie, Findo, Kiesraad; bron en peiljaar staan bij elk gebruikt cijfer).

Dit rapport berust op 327 coalitieakkoorden (stand van 14 augustus 2026).

13 gemeenten zonder beschikbaar akkoord (géén ‘niet genoemd’)

Achtkarspelen, Ameland, Best, De Bilt, Edam-Volendam, Hollands Kroon, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Papendrecht, Schiermonnikoog, Sluis, Tiel, Zutphen