Coalitieakkoorden 2026 · AI-analyse · thema Digitalisering

Beperkt uitgewerkte regie van gemeenten op gebied van AI

Hoe geven gemeenten invulling aan verantwoord gebruik van AI en data, waaronder ethiek, transparantie, privacy en algoritmeregie?

0
gemeenten geanalyseerd
0
gemeenten scoren ‘integraal governancekader (minstens drie van: ethiek/mensenrechten, transparantie/uitlegbaarheid, privacy/AVG, algoritmeregister/-toezicht/-regie; met concrete borging)’
0
noemt dit onderwerp
foto: Unsplash ↗
AI-analyse
Zo helpt Berenschot

Expertise Berenschot op dit onderwerp

Neem contact op

Onze adviseurs kennen deze opgave en denken graag mee.

Neem contact op

Bellen kan ook: 030 - 291 69 16.

In het akkoord
integraal governancekader (minstens drie van: ethiek/mensenrechten, transparantie/uitlegbaarheid, privacy/AVG, algoritmeregister/-toezicht/-regie; met concrete borging)
meervoudige waarborgen (minstens twee genoemde waarborgen of één expliciet uitgewerkte borgingsmaatregel)
algemene aandacht (AI/data/digitalisering of één waarborg genoemd, zonder uitgewerkte brede borging)
niet genoemd
geen akkoord beschikbaar
De kaart

Wat opvalt

De kaart kleurt elke gemeente naar de uitkomst: hoe donkerder, hoe sterker ‘integraal governancekader (minstens drie van: ethiek/mensenrechten, transparantie/uitlegbaarheid, privacy/AVG, algoritmeregister/-toezicht/-regie; met concrete borging)’.

In 154 van de 327 beoordeelde akkoorden wordt verantwoord AI- en datagebruik niet genoemd. Daarnaast bevatten 116 akkoorden alleen algemene aandacht voor AI, data of digitalisering, zonder uitgewerkte brede borging. In 38 akkoorden staan minstens twee waarborgen of één expliciet uitgewerkte borgingsmaatregel. De 19 akkoorden in de hoogste rubriek bevatten een integraal governancekader met concrete borging. Of de hoogste rubriek relatief vaak voorkomt in bepaalde provincies of in de Randstad, is op basis van de aangeleverde verdeling niet vast te stellen. Welke gemeentelijke of regionale kenmerken met de verdeling samenhangen, is uit de akkoorden niet op te maken. Dat geldt ook voor de vraag of de genoemde kaders en regie leiden tot een concrete inrichting van governance. De aangeleverde verdeling laat evenmin toe vast te stellen of zulke uitgewerkte voornemens uitsluitend aan stedelijke schaal zijn gebonden.

“We stellen AI-beleid vast waarin aandacht is voor privacy, uitlegbaarheid, menselijke controle, non-discriminatie, toegankelijkheid en publieke waarden.” — coalitieakkoord Deventer, p. 47

Klik op de kaart op een gemeente. Dan zie je de score en het citaat uit het akkoord.

Methode & bronnen

Hoe deze AI-analyse is gemaakt

Berenschot verzamelde de coalitieakkoorden van alle gemeenten, via de VNG en gemeentelijke websites. Een taalmodel (AI) las elk akkoord en beantwoordde per thema dezelfde vragen: staat het thema in het akkoord, hoe concreet zijn de afspraken, en welke citaten laten dat zien? Elk citaat verwijst naar de pagina in het originele document.

Adviseurs van Berenschot controleerden de uitkomsten en schreven de duiding. AI kan fouten maken; controleer citaten in het bronbestand voordat u ze overneemt. De cijfers naast de akkoorden komen uit open bronnen, zoals het CBS. Bron en peiljaar staan bij elk cijfer.

Niet elke gemeente had bij publicatie al een akkoord. Die gemeenten tellen niet mee in de percentages: "geen akkoord beschikbaar" is iets anders dan "thema niet genoemd".

Meer weten over hoe deze analyse is gemaakt, of over de techniek erachter? Daan Blom, Senior consultant, ontwierp en bouwde de aanpak. Te bereiken op d.blom@berenschot.nl · 06 25 72 25 69.

Rubriek: integraal governancekader (minstens drie van: ethiek/mensenrechten, transparantie/uitlegbaarheid, privacy/AVG, algoritmeregister/-toezicht/-regie; met concrete borging) · meervoudige waarborgen (minstens twee genoemde waarborgen of één expliciet uitgewerkte borgingsmaatregel) · algemene aandacht (AI/data/digitalisering of één waarborg genoemd, zonder uitgewerkte brede borging) · niet genoemd. Top-5 ranking = genormaliseerde gewogen som van zekerheid, grootte (log inwoners) en impact (niveau); gewichten {"confidence": 1.0, "grootte": 1.0, "impact": 1.0}. KWB 2025: geladen. Datalaag: 61 open indicatoren per gemeente (CBS, politie, Findo, Kiesraad; bron en peiljaar staan bij elk gebruikt cijfer).

Dit rapport berust op 327 coalitieakkoorden (stand van 14 augustus 2026).

13 gemeenten zonder beschikbaar akkoord (géén ‘niet genoemd’)

Achtkarspelen, Ameland, Best, De Bilt, Edam-Volendam, Hollands Kroon, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Papendrecht, Schiermonnikoog, Sluis, Tiel, Zutphen